Gebiedende wijs - der Imperativ
De gebiedende wijs kan worden gebruikt als bevel, of (dringend) advies of verzoek.


Aangesproken persoon enkelvoud
Vorming: stam of stam+e (kan meestal allebei) zonder persoonlijk voornaamwoord.

Gebiedende wijs aangesproken persoon enkelvoud
soort werkwoord vorming
standaard
stam(+e)
stam op -d, -t stam+e
stam op -m, -n na een f, ch, g, of t
stam+e
sterk met stamklinkerwissel e -> i of e -> ie
stam met klinkerwissel
sterk met stamklinkerwissel a(u) -> (u) stam(+e) zonder Umlaut
onregelmatig werkwoord sein sei!
onregelmatig werkwoord werden
werde!

Voorbeelden:
Geh(e) nach Hause!
Rede nicht so schnell! / Arbeite nicht so viel!
Atme langsam wieder aus! / ffne die Tr!
Iss langsam! / Lies diesen Text!
Fahr(e) nach Hause!
Sei leise!
Werd(e) erwachsen!


Aangesproken persoon meervoud
- Vorming: werkwoordsvorm tweede persoon meervoud (ihr-vorm) zonder het persoonlijk voornaamwoord.
- Sein volgt ook deze regel --> seid!

Beleefdheidsvorm
- Vorming: stam+en (is gelijk aan beleefdheidsvorm) + Sie
- Sein --> seien Sie! (want stam 'sei'+en)

Aangesproken persoon inclusief jezelf
- Vorming: stam+en (is gelijk aan wir-vorm) + wir
- Sein --> seien wir! (want stam 'sei'+en)
- Deze vorm wordt vaak als gebiedende wijs (Imperativ) gezien maar is formeel een aansporing (Adhortativ)
- Het kan meestal worden vertaald met 'Laten we... '.

Ontkenning
Een ontkenningswoord binnen een gebiedende wijs wordt achter het werkwoord geplaatst of in geval van Sie en wir achter het persoonlijk voornaamwoord.

Toon verzachten
Om de onvriendelijk overkomende gebiedende wijs te verzachten, vooral in geval van de beleefdheidsvorm, worden vaak woorden toegevoegd zoals:
- bitte ('alstublieft / alsjeblieft'), voorbeelden: Seien Sie (bitte) leise! ; Haben Sie (bitte) Geduld!
- doch (mal) ('toch', 'eens', 'toch eens'), voorbeeld: Komm(e) doch mal!

Alternatieven voor de gebiedende wijs
- Op waarschuwingsbordjes wordt vaak een zin gebruikt waarbij het hele werkwoord achteraan wordt geplaatst en ontkenningswoord vooraan, zoals bijv. in de bus: Nicht mit dem Fahrer sprechen!
- Alternatieve en meer letterlijke vertaling voor 'Laten we...' kan worden gemaakt met vorm van lassen + uns + infinitief, met vervoeging naar enkelvoud, meervoud of beleefdheid, bijv.:
Lass uns gehen (tegen n persoon), Lasst uns gehen (tegen meerdere personen), Lassen Sie uns gehen (beleefdheidsvorm).


Hulpmiddelen en oefeningen:
- Bijles Duits: uitlegvideo (les 34)
- Zelfgemaakte Sporcle-quiz (typ): vertaal de gebiedende wijs naar het Duits