Gebiedende wijs - der Imperativ
De gebiedende wijs kan worden gebruikt als bevel, of (dringend) advies of verzoek.

Aangesproken persoon enkelvoud


Vorming: stam of stam+e (kan meestal allebei) zonder persoonlijk voornaamwoord.

Gebiedende wijs aangesproken persoon enkelvoud
soort werkwoord vorming
standaard stam(+e)
stam op -d, -t stam+e
stam op -m, -n na een f, ch, g, of t stam+e
sterk met stamklinkerwissel e => i of e => ie stam met klinkerwissel
sterk met stamklinkerwissel a(u) => ä(u) stam(+e) zonder Umlaut
onregelmatig werkwoord sein sei!
onregelmatig werkwoord werden werde!

Geh(e) nach Hause!
Rede nicht so schnell! / Arbeite nicht so viel!
Atme langsam wieder aus! / Öffne die Tür!
Iss langsam! / Lies diesen Text!
Fahr(e) nach Hause!
Sei leise!
Werd(e) erwachsen!

Aangesproken persoon meervoud

  • Vorming: werkwoordsvorm tweede persoon meervoud (ihr-vorm) zonder het persoonlijk voornaamwoord.
  • Sein volgt ook deze regel => seid!

  • Beleefdheidsvorm

  • Vorming: stam+en (is gelijk aan beleefdheidsvorm) + Sie
  • Sein => seien Sie! (want stam 'sei'+en)

  • Aangesproken persoon inclusief jezelf

  • Vorming: stam+en (is gelijk aan wir-vorm) + wir
  • Sein => seien wir! (want stam 'sei'+en)
  • Deze vorm wordt vaak als gebiedende wijs (Imperativ) gezien maar is formeel een aansporing (Adhortativ)
  • Het kan meestal worden vertaald met 'Laten we... '.




  • Ontkenning

    Een ontkenningswoord binnen een gebiedende wijs wordt achter het werkwoord geplaatst of in geval van Sie en wir achter het persoonlijk voornaamwoord.

    Toon verzachten

    Om de onvriendelijk overkomende gebiedende wijs te verzachten, vooral in geval van de beleefdheidsvorm, worden vaak woorden toegevoegd zoals:
  • bitte ('alstublieft / alsjeblieft'), voorbeelden: Seien Sie (bitte) leise! ; Haben Sie (bitte) Geduld!
  • doch (mal) ('toch', 'eens', 'toch eens'), voorbeeld: Komm(e) doch mal!

  • Alternatieven voor de gebiedende wijs

  • Op waarschuwingsbordjes wordt vaak het ontkenningswoord vooraan en het hele werkwoord achteraan geplaatst, bijv. in de bus: Nicht mit dem Fahrer sprechen!
  • Een alternatieve en meer letterlijke vertaling voor 'Laten we...' kan worden gemaakt met vorm van lassen + uns + infinitief, met vervoeging naar enkelvoud, meervoud of beleefdheid, bijv.: Lass uns gehen (tegen één persoon), Lasst uns gehen (tegen meerdere personen), Lassen Sie uns gehen (beleefdheidsvorm).


  • Bijles Duits: uitlegvideo (les 34)
    QUIZ: vertaal de gebiedende wijs naar het Duits